X
تبلیغات
رایتل

لا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ

به وبلاگ علمی و آموزشی دکتر جهان تقی زاده خوش آمدید.

مهاجرت نخبگان


چکیده

یک فرد متخصص حق دارد که در محیطی فعالیت  و زندگی کند  که در آن زمینه های رشد و تعالی را فراهم بیابد و اخلاقا" تمامی بنگاههای کشور و بخصوص زادگاه یک فرد عالم موظفند که ممتازترین سرمایه های خود را سرمایه های بومی بدانند و از صمیم دل به دانش آموخته خود ارج نهاده و به نحو احسن از علوم ایشان در جهات اهداف عالیه و پیشرفته منطقه استفاده نماید و به هیچوجه متخصصین متعهد را فدای سلایق قومی و حزبی ننماید که در آن صورت فاجعه ای دردناک در انتظار ما و شهر و نهایتا" وطن عزیزمان ایران اسلامی خواهد بود.

 در این مقاله سعی شده که با موشکافی دقیق قضیه مهاجرت ، ادبیات و  تعریف مهاجرت نخبگان، پارامترهای تاثیر گذار روی مهاجرت نخبگان از مناظر مختلف بخصوص اقتصادی تحلیل و نهایتا" نتیجه گیری ها ارائه شود. امید است این توصیه های علمی و عقلی قابل توجه دوستداران قرار بگیرد.

 

مقدمه

پدیده مهاجرت متخصصان و نخبگان از دیرباز مطرح بوده است و در تمام ادوار تاریخ وجود داشته و هنرمندان، صاحبان صنایع و .. بنا بر ارج و اهمیتی که به کار آنها داده می شده است، از مکانی به مکان دیگر مهاجرت می کردند. بررسی تاریخ قدیم ایران، روم و یونان موید این موضوع است و نشان می دهد چگونه در هر عصری که یکی از اقوام در اوج قدرت و توسعه بوده اند، نخبگان سایر مناطق را جذب می کردند. این نقل مکان ها چون تابع عرضه و تقاضا زمان  به احتیاجات هر محیط محدود بود، صورت طبیعی  منطقی داشت و هیچ وقت از حد معینی تجاوز نمی کرد، بطوریکه لطمه و زیان قابل توجهی به موطن فرستنده مهاجر وارد نمی آورد. رفته رفته با پیدایش ماشین  و ظهور یک سلسله اختراعات و اکتشافات که به ایجاد یک طبقه عظیمی از افراد دانشمند در رشته های مختلف منجر شد و از طرفی پیشرفت تکنیک، فراهم بودن وسایل تحقیق و مطالعه و رفاه با شرایط بهتر  در کشورهای مقصد سبب شد که افراد متخصص و کار آزموده به طرف این مناطق سرازیر شوند و نوعی عدم تعادل از نیروی متفکر انسانی در نقاط مختلف دنیا پدیدآید.

بطوریکه در ایران این پدیده به سه دوره جداگانه بسته به ماهیت و عوامل گوناگون بشرح زیر تقسیم می شود:

·         دهه های 23 تا 57  (دهه های قبل از انقلاب اسلامی)

·         دهه های 57 تا 67 ( دهه انقلاب و جنگ یا بحران)

·         دهه های 67 تاکنون (دهه های ثبات نسبی)

 

ادبیات و  تعریف مهاجرت نخبگان:

اورت لی[1] جامع ترین تعریف تئوری را در مورد فرار مغزها بدین ترتیب گفته که: تغییر دائمی ی وسیع و ا نیمه دائمی مسکن، بدون هیچ محدودیتی در مورد فاصله و ماهیت اختیاری یا اجباری و همچنین تمایزی بین داخل یا خارج.

ولی در عمل و مناسبات سیاسی نحصرا" مهاجرت نخبگان و متخصصان برجسته و کلیه افرادی که دارای تحصیلات عالیه هستند را فرار مغزها[2] می نامند و گاها" با دیدی وسیع تر مهاجرت افراد و نیروهای ماهر صاحب فن معمولی را نیز در جرگه فرار مغزها لحاظ می کنند ولی در اکثر گزارشات و مقالات در مورد چدیده فرار مغزها بیشتر به مهجارت نیروهای تحصیلات عالیه تاکید شده است.

بطور کلی، مهاجرت امری مذموم و ناپسند نیست، لیکن چدیده فرار مغزها که به مهاجرت همه جانبه نخبگان یک کشور اشاره دارد، برای کشور مبداء وقتی مذموم خواهد بود که از نداشتن چنین افرادی در رنج و کمبود باشد.

در هر صورت با توجه به عوامل مهاجرت می توان اسامی، شکار مغزها، سر ریز مغزها، دفع مغزها، مهاجرت جنوب- شمال  ...را ذکر کرده اند که هدف همان فرار مغز ها خواهد بود.

 

پارامترهای تاثیر گذار روی مهاجرت نخبگان:

الف- مسافت مهاجرت: در تعریف ابعاد فرار مغزها ابتدا باید مسافت و فاصله مهاجرت را مورد بررسی قرار داد. بین علل وعوامل مهاجرت و علل و عوامل فرار مغزها یک ارتباط کاملا" منطقی برقرار است، با این تفاوت که بعضی علل و عوامل فرار مغزها ساخته دست محل مقصد و نتیجه پیشرفت آن منطقه است. این در حالی است که از دیدگاه منطقه مقصد از این پدیده به عنوان سر ریز یا خروج کادر تربیت شده یاد می شود.

ب- بعد همه جانبه بودن محل مهاجرت: پارامتر دیگری که باید بررسی شود بعد همه جانبه و وسییع بودن محل مهاجرت نسبت به مبداء  می باشد. این پارامتر در واقع وجه تمایز در قرون گذشته و حال است. بررسی تاریخی نشان می دهد که در قرون گذشته هرگاه یکی از اقوام در اوج توسعه و قدرت  بوده اند نیروهای نخبه را جذب می کرد، ولی اینک بسیاری از نویسندگاه نرخ بالای مهاجرت را سیاست سلطه محل مقصد به مبداء می دانند .

ج- بعد تخصص: واقعیت این است که تعریف فرار مغزها اژه نیروی متخصص و ماهر است امروزه، صاحبنظران عقیده دارند که اولین قدم در جهت رشد  تسعه اقتصادی – اجتماعی هر منطقه گشودن باب فرهنگ نقد و بررسی و تربیت نیروی انسانی متخصص و ماهر است. از نیروهای متخصص در اکثر موارد تحت عنوان دانشمندان، متفکران، محققان، پزشکان، مهندسان و سایر کسانی که از سطح دانش بالایی برخوردارند یاد شده است که با نقد و بررسی مسائل، زمینه های توسعه اجتماعی، اقتصادی، سیاسی  تمدن بشری را فراهم می سازد. بدلایل سلایق و خصوصیات خاص جوانان که سبب عدم اشتغال بموقع گردیده و سپس مشکلات اقتصادی و همچنین نبود تفریح سالم برای جوانان باعث آزردگی روحی و در صورت ماندگاری شاید احتمال سوق به سمت کارهای خطرناک و مضافا"  آثار سوء  و اختلافات فرهنگ قومی- قبیله ای مهمترین پارامتر های سوق جوانان به مهاجرت یا بعبارتی منجر به قهر فرهنگی شده و اگر جوان تجهیز به سلاح تخصص نیز باشد فورا"  منطقه را بسوی شهرهای بزرگ دیگر ترک و مهاجرت خواهد کرد.

د- بعد اقتصادی: در صورت جهان شمول بودن مهاجرت نیروهای متخصص کشورهای توسعه نیافته یافته از مهاجرت نیروهای متخصص نه تنها چیزی عایدشان نمی شود، بلکه برای آنها سبب فاجعه  و شاید تحقیرخواهد بود ولی در عوض مناطق پیشرفته و توسعه یافته از این مهاجرت ها بسیار مسرور و اهداف زیر را می توانند دنبال کنند:

* بالا بردن کارایی نیروهای مولد و افزایش درآمد

* متعادل ساختن بازار عرضه و تقاضای نیروی انسانی کار آمد

* صرفه جوطی در هزینه های بالای تربیت کادر متخصص

به هر حال طبق نظریات مختلف می توان نتیجه گرفت که نوعاگ از قرن بیستم به دنبال افزایش امکانات رفاهی و ظواهر زندگی به همراه شکوفایی علمی و فناوری ایجاد شده و در این نوع مهاجرت عوامل جذاب و کششی محل مقصد و همچنین عوامل فشار و دافع محل مبداء مهاجرت را تقویت کرده و از زیانبارترین نوع مهاجرت محسوب می شود و سبب به هدر رفتن سرمایه گذاری مادی و انسانی در تعلیم و تربیت می شود و علاوه بر آن، زمینه و مراحل استعمار را محکم تر می کند که از نظر علوم اجتماعی نشات گرفته از ضعف روابط اجتماعی و اصول حاکم، از نظر اقتصادی سبب کمبود نیروی انسانی، ازنظر سیاسی ما حصل ضعف نظام سیاسی و از نظر فرهنگی خود باختگی و نقصان را در پی خواهد داشت. 

 

نتیجه گیری:

 در دنیای امروز که توسعه تمدن بشری و ادامه حیات جوامع عمیقا" بر بسترنوآوری جریان دارد و وجود نیروهای اندیشمند و فرهیخته  زیر بنای توسعه پایدار جامعه را تشکیل خواهد داد و حکما" مهاجرت نخبگان از ایران موجبات تهی شدن این منطقه از نیروهای لازم برای نقد و تحلیل و نهایتا" عدم ارتقاء و عقب ماندگی را فراهم می آورد و همچنین مخرب ترین اثر مهاجرت نخبگان را می توان شاید تا قرن ها و یا تا همیشه بنام ایجاد روحیه انفعالی و خود باختگی در بازماندگان درک و لمس کرد.

بنابراین چناچه به فکر فراهم آوردن بستر مناسب برای فعالیت دانش آموختگان نباشیم، یکی از عوامل توسعه را که دانش آموختگان می باشد براحتی از دست خواهیم دادیم. انشاء الله قدر فرزندان خود را بیشتر بدانیم  تا مرید واقعی مولای متقیان حضرت علی (ع) باشیم که فرمودند: بهترین شهر و دیار شهری است که پذیرای تو باشد.

 




تاریخ ارسال: سه‌شنبه 4 تیر‌ماه سال 1392 ساعت 12:15 | چاپ مطلب
نظرات (0)
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد